Những ảo tưởng thường gặp trong sách dạy thành công
Có một giấc mộng rất phổ biến mà hàng triệu người từng nuôi dưỡng: CHỈ CẦN ĐỦ CỐ GẮNG, BẠN SẼ CÓ TẤT CẢ.
Những cuốn sách dạy thành công và các diễn giả hào nhoáng liên tục gieo vào tâm trí công chúng thông điệp ấy, lặp đi lặp lại như một điệp khúc thần chú: “BẠN CÓ THỂ LÀM MỌI THỨ NẾU BẠN ĐỦ CỐ GẮNG.”
Đó là câu nói khiến người nghèo cảm thấy mình vô dụng nếu thất bại, khiến người trung lưu kiệt sức trong cuộc đua không đích, và khiến cả một thế hệ tin rằng mọi giới hạn đều là do bản thân chưa nỗ lực đủ.
Nhưng thực tế cho thấy: nếu sinh ra ở một đất nước khó khăn (Somali chẳng hạn), hay lớn lên ở vùng núi hẻo lánh, giao thông khó khăn, cha mẹ không tài sản, không quan hệ, không ai dạy cách nghĩ chiến lược, thì dù bạn có cố gắng tới đâu, cũng khó lòng bước vào các tầng lớp thượng lưu vốn đã khép kín bằng những cánh cửa vô hình.
Rồi lại đến câu: “CỨ LÀM VIỆC CHĂM CHỈ, THÀNH CÔNG SẼ ĐẾN.”
Câu này rất hấp dẫn với người đang chịu đựng, bởi nó giống như một lời hứa trấn an rằng nỗi đau hiện tại sẽ có phần thưởng. Nhưng nếu chăm chỉ là chìa khóa, thì người khuân vác ngoài bến cảng, công nhân làm đêm, người cày hai ba nghề vẫn chưa bao giờ “đến” được đâu cả.
Trong khi đó, không ít người chỉ ký một vài tờ giấy, cười trước ống kính, và danh tiếng, tài sản cứ ào ào đổ về như dòng nước vô hình. Người chăm chỉ thường bị trói trong những công việc nặng nề – còn người thành công thật sự, lại thường là kẻ biết chọn đúng việc, đúng thời.
“HÃY THEO ĐUỔI ĐAM MÊ” – một khẩu hiệu ngọt ngào, lãng mạn và nguy hiểm. Vì nếu đam mê của bạn là nhảy hip hop, nhưng sinh ra ở một làng quê không ai biết đến nghệ thuật này, không có sân khấu, không có hệ thống hỗ trợ, thì bạn theo đuổi bao nhiêu cũng chỉ dẫn đến kiệt sức.
Đam mê chỉ nở hoa nếu có đất, có nước, có ánh sáng – tức là thị trường chấp nhận, xã hội nuôi được nó, và bạn đủ năng lực xoay đam mê thành giá trị thực tiễn. Còn nếu không, nó chỉ là một chiếc lồng đẹp giam giữ đời bạn trong sự tự huyễn.
Câu nói “BẠN PHẢI KIÊN TRÌ, KHÔNG BỎ CUỘC” cũng là một cái bẫy ngọt ngào. Vì nhiều người không thành công không phải do họ bỏ cuộc quá sớm, mà là do họ… không biết bỏ đúng lúc.
Người khôn là người biết khi nào nên dừng, nên đổi hướng, nên buông một ảo tưởng để cứu lấy toàn bộ hệ thống năng lượng của mình. Bỏ cuộc đúng lúc là một chiến lược, không phải là thất bại. Còn cố chấp trong sai lầm, bám vào một con đường sai mà nghĩ rằng đó là “kiên trì”, thì chỉ khiến hậu quả nặng nề hơn mà thôi.
“ĐỌC SÁCH NHIỀU ĐỂ THÀNH CÔNG ĐẾN VỚI BẠN” – điều này không hẳn là sai, nhưng không đủ. Bởi có những người đọc rất nhiều, nhưng đầu óc không sắc bén, tư duy không hệ thống, trí nhớ ngắn hạn, hoặc không biết cách chuyển lý thuyết thành hành động cụ thể, thì tất cả tri thức đó chỉ đọng lại thành những đoạn trích dẫn sáo mòn, chứ không trở thành năng lực sống. Những người thành công có cả nhóm thích đọc sách, và có cả những người lười đọc sách. Ngược lại, trong những người thích đọc sách thì có những người thành đạt, và có cả những người nghèo khó. Không tin, bạn hãy kiểm tra lại xem.
Thực tế cho thấy, người thành công không chỉ nhờ một yếu tố, mà là do hội tụ của một hệ thống 9 trụ cột – giống như cây cao không chỉ nhờ ánh nắng, mà còn cần rễ sâu, đất tốt, gió thuận và không bị kẻ khác chặt ngang thân.
8 trụ cột của thành công trong thực tế
TRỤ ĐẦU TIÊN: NỀN TẢNG GIA ĐÌNH
Đó là thứ mà Bill Gates, sinh năm 1955 tại Seattle (Mỹ), có được một cách rất rõ ràng – nhưng ít khi được nhắc đến. Người ta thường thích nói đến việc ông bỏ Đại học Harvard để lập nghiệp thôi, chắc vì nó hợp với mong muốn bỏ học của họ.
Đừng quên rằng cha Bill Gates là một luật sư có tiếng, mẹ là thành viên hội đồng quản trị của nhiều tổ chức lớn, trong đó có cả United Way – nơi sau này giúp Gates kết nối với ban lãnh đạo IBM, mở ra cơ hội lịch sử cho Microsoft. Gia đình Gates không chỉ giàu về vật chất mà còn giàu về vốn xã hội – những mối quan hệ, bối cảnh văn hóa, cách giáo dục trong nhà.
Từ khi còn nhỏ, ông đã được học tại trường Lakeside – nơi có phòng máy tính vào những năm 1960. Nhờ quan hệ của mẹ, ông được cho mượn dùng máy tính – thứ mà 99,99% dân số thế giới chưa từng chạm vào. Đây là loại “nền” mà nếu không có sẵn, mọi nỗ lực cá nhân đều sẽ bắt đầu ở một vạch rất xa phía sau.
Rồi bạn biết thái tử Samsung – Lee Jae-yong chứ ? Anh ta ngay từ lúc mới sinh ra đã nắm trong tay át chủ bài rồi, đơn giản anh ta là con trai chủ tịch Samsung. Chỉ một quân bài này thôi đủ thay hết mọi bí kíp sách vở. Thế giới này là vậy đấy, điều kiện mỗi người khác nhau, thế mà sách vở dường như cứ cố lờ đi chuyện này.
TRỤ THỨ HAI: QUAN HỆ XÃ HỘI
Mark Zuckerberg không chỉ giỏi lập trình. Quan trọng hơn, khi khởi nghiệp Facebook tại Harvard năm 2004, anh đã nằm trong một hệ sinh thái có vốn đầu tư mạo hiểm, cố vấn công nghệ, và cả… Peter Thiel, nhà đầu tư thiên thần đầu tiên đổ 500.000 USD vào Facebook. Nếu Zuckerberg sinh ra ở Bangladesh, Lào, Nam Sudan…có thể Facebook vẫn ra đời – nhưng chưa chắc vượt nổi tường lửa đầu tiên.
TRỤ THỨ BA: THỜI THẾ
Đó là thứ không ai chọn được, chỉ có thể nắm bắt được khi thế cục hình thành từ hàng ngàn yếu tố không ai kiểm soát được.
Jeff Bezos sáng lập Amazon năm 1994, đúng thời điểm Internet bắt đầu nở rộ, và ông nhìn thấy được sóng thương mại điện tử trước khi thế giới nhận ra. Một người khác cũng giỏi như Bezos nhưng sinh sớm 30 năm, sẽ chẳng làm được gì vì… không có hạ tầng công nghệ hỗ trợ.
TRỤ THỨ TƯ: TÀI NĂNG – TƯ DUY
Nhiều người cho rằng tài năng – khả năng tư duy có thể học được từ sách vở, trường lớp, nhưng thực tế thì không. Tố chất bẩm sinh mới là yếu tố quyết định, học hỏi từ sách vở, trường hợp chỉ có thể hỗ trợ giúp gia tăng thêm từ nền tảng có sẵn mà thôi.
Elon Musk từ nhỏ đã là một đứa trẻ khác thường: đọc sách vật lý lượng tử, lập trình game năm 12 tuổi, có trí tưởng tượng viễn kiến và tư duy phản biện bậc cao. Những điều này không thể tạo ra bằng cách đi học một lớp kỹ năng 12 buổi cuối tuần. Nó là cấu trúc não, là khí chất thần kinh, là di truyền, là duyên gặp đúng loại tri thức đúng tuổi.
TRỤ THỨ NĂM: TÍNH CÁCH
Sách vở thường khuyên hãy kiên trì, hãy cố gắng, hãy linh hoạt, vân vân và mây mây. Thực tế đa số có đọc hàng ngàn lần mấy khẩu hiệu đó cũng không sao làm được. Vì những điều đó nằm trong tính cách bẩm sinh của mỗi người, luyện tập cũng thay đổi được nhưng ít thôi.
Oprah Winfrey (nữ giám đốc truyền thông quyền lực nhất nước Mỹ) từng sống trong nghèo đói, bị lạm dụng thời thơ ấu, nhưng bà có một điểm cực kỳ quý: bản lĩnh đứng dậy. Khả năng chịu đau, phục hồi tâm lý và phản công đúng lúc là điều không ai có thể truyền dạy được nếu bên trong bạn không có hạt giống đó.
Nếu bạn nghĩ ai cũng làm được vậy thì tỉnh lại đi, đời đầy rẫy những người gục ngã và chẳng bao giờ dậy nổi cả, bạn không nghe nói về họ bởi vị họ quá đông, quá vô danh, không ai quan tâm, không ai ghi chép.
TRỤ THỨ SÁU: NĂNG LỰC THẤU HIỂU THỊ TRƯỜNG.
Đây là một yếu tố có thể học hỏi được thông qua kiến thức sách vở, kinh nghiệm người đi trước, kết hợp với năng lực tư duy của bản thân.
Nguyễn Đức Tài (người sáng lập Thế Giới Di Động) không phải là người thông minh nhất Việt Nam, nhưng ông có thể quan sát và điều chỉnh quyết sách theo dòng chảy thị trường một cách tài tình: biết khi nào nên bung chuỗi cửa hàng, biết hành vi tiêu dùng Việt sẽ thay đổi theo hướng nào, và biết “phổ thông hóa công nghệ” trước người khác một bước.
TRỤ THỨ BẢY: HỆ THỐNG HỖ TRỢ
Steve Jobs không tự làm iPhone. Ông có Jony Ive thiết kế giao diện, có đội ngũ R&D của Apple, có chuỗi cung ứng toàn cầu. Người thành đạt lớn không phải người làm giỏi nhất, mà là người biết tạo dựng hệ thống – chọn đúng người – trao đúng việc.
TRỤ THỨ TÁM: MAY MẮN
Larry Page – nhà sáng lập Google – từng chia sẻ: “Tôi gặp đúng người đúng lúc. Nếu không gặp Sergey Brin, nếu không học Stanford, nếu không có khoản đầu tư ban đầu… Google có thể chỉ là bài nghiên cứu trong phòng lab.”
Bạn cần biết rằng, người thành công không phải lúc nào cũng thành công. Cuộc đời thăng trầm không nói trước được. Cũng vẫn là họ, khi vận may mỉm cười, họ giàu có. Khi vận may vụt tắt, xui xẻo kéo đến, họ ra đường ở với một đống nợ. Hãy nhìn những cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929, hay 2008, rất nhiều tỉ phú, triệu phú, chủ doanh nghiệp phá sản, nợ nần đầm đìa, thậm chí tự tử, thực tế này thường bị lờ đi trong cách sách dạy làm giàu.
Dù bạn có 8 trụ kia, nhưng nếu không có chút vận may, vẫn có thể chỉ là một phiên bản thầm lặng, không bao giờ nổi lên.
KẾT
8 yếu tố kể trên. Bạn đừng tin vội, hay phản bác vội, hãy cứ kiểm chứng lại xem thực tế có đúng như những điều tôi nói trên không ? Khi đấy, bạn mới có được cái nhìn chân thật. Có thể bạn sẽ hơi giật mình vì sự phũ phàng chúng phơi bày. Xin lỗi nếu có lỡ tay làm vỡ tan giấc mộng của bạn nào đó. Nhưng tôi cho rằng điều đó tốt hơn là kiệt sức vì ảo tưởng.
Một số người hội tụ đủ 8 yếu tố trên, cũng có những người chỉ cần có trong tay vài ba yếu tố thôi cũng đã thành công lắm rồi. Thế nên có nhiều con đường khác nhau để đến với thành công. Vấn đề là một vài người đã thành công, giàu có, họ lại không đánh giá đúng nguyên nhân thành công của mình, và thường phát ngôn một vài câu bí kíp ngắn gọn mang tính truyền cảm hứng cao. Hãy cẩn thận với những lời truyền cảm hứng ấy.
Hãy tin vào dữ liệu thực tế với nhiều góc nhìn đa chiều. Bạn sẽ tỉnh táo để biết mình có gì, và chọn con đường nào phù hợp. Tránh trở thành nạn nhân của những bong bóng ảo tưởng mà ai đó cố vẽ ra cho bạn trong những sách dạy thành công, hay khóa học làm giàu. (Đó là cách họ làm giàu đấy)
Bạn cần nhìn rõ bản đồ cuộc chơi, để không ảo tưởng, không dằn vặt, không chạy theo những giấc mơ không có sân chơi dành cho mình. Hiểu hệ thống là cách duy nhất để không làm nạn nhân của chính hệ thống. Và đó mới là thành tựu thầm lặng mà không ai có thể tước khỏi bạn.
(Nguồn: Bóc trần sự thật)
Xem thêm:
Sửa lỗi người khác như thế nào
Video Youtube: 21 câu hỏi đáp Phật Pháp & đời sống
